Trigeminal nevralji, yüzün duyusunu taşıyan trigeminal sinirle ilişkili bir ağrı bozukluğudur. En tipik belirtisi, yüzün bir tarafında aniden başlayan ve elektrik çarpması gibi hissedilen kısa, şiddetli ağrı ataklarıdır. Ağrı çoğunlukla yanakta, çenede, dişlerde veya diş etlerinde hissedilir. Diş fırçalamak, çiğnemek ya da yüze hafifçe dokunmak bile atağı tetikleyebilir.

Kısa sürmesi, ağrının hafif olduğu anlamına gelmez. Tek bir atak genellikle birkaç saniye ile yaklaşık iki dakika arasında sürer. Ataklar peş peşe gelebilir. Bazı kişiler ataklar arasında ağrı hissetmezken bazılarında künt veya yanıcı bir ağrı devam eder.
Elektrik çarpması, saplanma veya ani bir sızı gibi başlayabilir. Tipik atak aniden başlar ve durur.
Çoğunlukla tek tarafta yanak, üst veya alt çene, dudak, diş ya da diş eti çevresi etkilenir. Daha seyrek olarak alın ve göz çevresinde hissedilir.
Yüz yıkama, diş fırçalama, tıraş olma, konuşma, çiğneme ve yüze esen rüzgâr atak başlatabilir.
Trigeminal sinir, beşinci kafa siniridir. Alın ve göz çevresinden, yanak ve üst çeneden, ayrıca alt çeneden duyusal bilgi taşır. Ağrının dişte hissedilebilmesi, kaynağının her zaman o diş olduğu anlamına gelmez.
Bir atağı başlatan hafif uyaran ile ağrının hissedildiği yer her zaman aynı nokta değildir. Örneğin üst dudağa dokunmak yanakta ya da üst çenede bir ağrı atağı başlatabilir. Ataklar gün içinde peş peşe gelirse ağrı uzamış gibi hissedilebilir. Bu yüzden tek bir elektriklenmenin süresi ile atakların toplam süresini ayırmak yararlıdır. Bazı kişiler bir süre hiç atak yaşamaz, ancak ağrı daha sonra yeniden ortaya çıkabilir.
Ağrının yeri tek başına ayırt ettirmez. Hekim veya diş hekimi, ağrının ne kadar sürdüğüne, neyle tetiklendiğine ve muayene bulgularına birlikte bakar. Aşağıdaki ipuçları tanı yerine geçmez.
Çiğnemek her iki tür ağrıyı da tetikleyebilir. Çene eklemiyle ilgili ağrı ise bazen kulak önünde hissedilir ve ağzı açıp kapatırken belirginleşir. Diş tedavisinden sonra aynı kısa, elektriklenme tarzındaki ataklar sürüyorsa bunu yeniden değerlendirmede anlatın. Ağrıyı açıklayan bir bulgu olmadan yeni diş işlemlerine geçmeden önce nedenin tekrar araştırılması önemlidir.
Diş muayenesinde ağrıyı açıklayan bir neden bulunmazsa ve kısa ataklar tekrarlarsa, nöroloji muayenesi ağrının kaynağını araştırmaya yardımcı olur.
Klasik trigeminal nevraljide bir damar, trigeminal sinirin beyin sapına yakın bölümüne bası yapabilir ve sinirde biçim değişikliğine yol açabilir.
Tıraş olmak veya rüzgâra çıkmak atağı başlatabilir, ancak bunlar sinirdeki sorunun nedeni değildir. Benzer şekilde, bir atağın yalnızca yemek sırasında ortaya çıkması da kaynağının mutlaka diş olduğu anlamına gelmez. Hekim için tetikleyicileri bilmek, ağrının örüntüsünü anlamaya yardımcı olur. Altta yatan nedeni araştırmak içinse muayene ve gerektiğinde görüntüleme gerekir.
Tanı, Nöroloji muayenesinde ayrıntılı bir ağrı öyküsü alınmasıyla başlar. Hekim ağrının hangi tarafta olduğunu, tek bir atağın süresini ve neyin atağı başlattığını sorar. Yüz duyusunu değerlendirir ve diş, çene eklemi veya yüz ağrısının diğer olası nedenlerini göz önünde bulundurur.
Beyin MR’ı, sinire bası yapan bir damar veya ağrıya yol açabilecek başka bir neden olup olmadığını araştırmak için kullanılır. Gerekirse Radyoloji biriminde trigeminal sinire odaklanan görüntüler alınır. MR’da belirgin bir neden görülmemesi, trigeminal nevraljiyi tek başına dışlamaz.
MR, muayenenin yerine geçmez. Görüntülerde bir damarın sinire temas etmesi tek başına trigeminal nevralji tanısını doğrulamaz. Ağrı iki taraflıysa ya da muayenede kalıcı bir duyu değişikliği saptanırsa hekim başka olası nedenleri de araştırır. Kalp pili, implant veya vücudunuzda metal parça varsa MR öncesinde görüntüleme ekibine bildirin. İşlemin sizin için uygun olup olmadığını ekip değerlendirir.
Muayeneye hazırlık — Ağrının başladığı yeri, hangi tarafta olduğunu, tek atağın ne kadar sürdüğünü ve hangi hareketle tetiklendiğini not edin. Ağrının ataklar arasında sürüp sürmediğini ve yemek yemeyi ne kadar etkilediğini kaydedin. Varsa önceki diş muayenesi veya MR raporlarınızı ve kullandığınız ilaçların listesini yanınızda bulundurun. Atakları anlatmak için ağrıyı bilerek tetiklemeniz gerekmez.
Tedavinin amacı ağrı ataklarını azaltmaktır. İlaç seçimi, ağrının nedenine, kişinin diğer hastalıklarına ve kullandığı ilaçlara göre değişir.
Karbamazepin ve okskarbazepin, hekimlerin ilk seçenekler arasında değerlendirdiği reçeteli ilaçlardır. Sıradan ağrı kesiciler bu ağrı tipinde genellikle yeterli olmaz. Bu ilaçları hekim önerisi olmadan başlatmayın, kesmeyin veya dozlarını değiştirmeyin.
İlaçlar ağrıyı yeterince kontrol etmezse veya yan etkiler kullanımı engellerse Beyin ve Sinir Cerrahisi görüşü alınabilir. Uygun hastalarda damar basısını gidermeyi amaçlayan mikrovasküler dekompresyon veya başka girişimler değerlendirilir.
İlaç tedavisinde hekim yalnızca ağrının azalıp azalmadığına bakmaz. Baş dönmesi, uyku hâli ve dengesizlik gibi yan etkiler de tedavi planını etkileyebilir. Yeni bir ilaç başlanırken kullandığınız diğer ilaçları ve takviyeleri paylaşın. Ataklar yeniden sıklaşırsa ya da yan etkiler günlük hayatınızı zorlaştırırsa dozu kendiniz ayarlamak yerine takip ekibinize haber verin.
Mikrovasküler dekompresyon, bası yapan damarı sinirden ayırmayı amaçlar. Her hasta bu ameliyata uygun değildir. Bazı kişilerde stereotaktik radyocerrahi ya da sinire yönelik başka girişimler gündeme gelebilir. Seçenekler arasında ağrının ne zaman azalabileceği, sonradan geri dönme olasılığı ve yüzde hissizlik gibi yan etkiler açısından farklar bulunur.
Cerrahi yöntem seçimi MR bulgularına, ağrı tipine ve genel sağlık durumuna bağlıdır. Her yöntemin yararları ve riskleri farklıdır. Tedavi sonrasında ağrı yeniden ortaya çıkabilir.
Tedavi öncesinde ağrı nedeniyle yapamadığınız işleri not edin. Kontrolde yalnızca atak sayısını değil, rahatça yemek yiyip yiyemediğinizi, dişlerinizi fırçalayıp fırçalayamadığınızı ve varsa ilaç yan etkilerini de anlatın. Bu bilgiler tedavinin günlük hayatınıza nasıl yansıdığını gösterir. Ağrı bir süre dinip sonra geri dönerse eski reçetenize kendi kendinize dönmek yerine güncel tedavi planını hekiminizle gözden geçirin.
Yüzün bir tarafında tekrarlayan, elektrik çarpması gibi kısa ataklarda Nöroloji değerlendirmesi uygun bir başlangıçtır. Belirli bir dişte hassasiyet veya diş etinde şişlik varsa diş hekimi değerlendirmesi de önemlidir. Yüzde yeni ya da kalıcı his kaybını hekime gecikmeden bildirin.
Ataklar yüzünden yeterince su içemiyor ya da beslenemiyorsanız rutin kontrolü beklemeyin, aynı gün tıbbi değerlendirme alın. Tekrarlayan kısa yüz ağrılarında ise ne sıklıkta atak yaşadığınızı ve bu atakların yemek, konuşma veya ağız bakımını nasıl etkilediğini not edin.
Daha önce aynı ağrı için bir tanı aldıysanız bile, yeni belirtiler ortaya çıktığında önceki tanıya dayanarak beklemeyin. Özellikle ağrının yeri veya hissi değiştiyse ya da kısa ataklara yeni bir belirti eşlik ediyorsa bu değişikliği hekime anlatın. Önceki ataklara ait notlar, neyin değiştiğini daha açık gösterebilir.
Yüzde aniden kayma, bir kolda güçsüzlük veya konuşma bozukluğu varsa bunu nevraljiye bağlamayın. İnme belirtisi olabilir. Belirti geçse bile randevu beklemeden 112’yi arayın.
Çoğu kişide ataklar yüzün tek tarafında olur. İki taraflı ağrı daha seyrektir. Ağrıyı iki tarafta hissediyorsanız, iki tarafın aynı anda mı yoksa farklı zamanlarda mı etkilendiğini hekime anlatın. Yeni bir uyuşma da varsa bunu ayrıca belirtin.
Tipik ağrı yanak, çene, diş veya diş eti çevresinde hissedilir. Tek başına kulak ağrısı trigeminal nevraljiye özgü değildir. Kulak, diş ve çene eklemiyle ilgili nedenler de değerlendirilir.
Evet. MR’da ağrıyı açıklayan bir değişiklik görülmeyebilir. Hekim, görüntüleme sonucunu şikâyetlerin örüntüsü ve muayene bulgularıyla birlikte değerlendirir. Elinizde daha önce çekilmiş bir MR varsa raporuyla birlikte görüntüleri de muayeneye getirin. Hekim, trigeminal sinirin incelenmesi için yeni görüntülerin gerekli olup olmadığına karar verir.
Ataklar bir süre kaybolabilir ve daha sonra geri dönebilir. Ağrının azalması hastalığın geçtiği anlamına gelmez. Tedavide değişiklik yapmadan önce hekiminize danışın.
Hayır. Genellikle ilk adım ilaç tedavisidir. Ağrı kontrol altına alınamazsa veya yan etkiler nedeniyle ilaç kullanılamazsa girişim ve ameliyat seçenekleri konuşulabilir. Görüşmede önerilen işlemin neden seçildiğini, ağrının yeniden ortaya çıkma olasılığını ve işlem sonrası takibin nasıl yapılacağını sorabilirsiniz.
Bu yazı genel sağlık bilgisi verir ve kişisel muayenenin yerini tutmaz.
Yayıncı Aritmi Sağlık Grubu · Son güncelleme · Site editörü iletişimi İletişim sayfası
Özel Aritmi Osmangazi ve Özel Aritmi İnegöl hastanelerinin Nöroloji randevu hatları.