tr 
en
arBronkoskopi Nedir? Bronkoskopi Neden ve Nasıl Yapılır?
Bronkoskopi, akciğerleri ve solunum yollarını doğrudan görüntülemek, gerektiğinde doku veya sıvı örneği almak ve bazı hava yolu problemlerini tedavi etmek amacıyla uygulanan minimal invaziv bir işlemdir. İşlem sırasında bronkoskop adı verilen, ucunda ışık ve kamera bulunan ince bir cihaz burun veya ağız yoluyla ilerletilerek gırtlak, nefes borusu ve bronşların görüntülenmesini sağlar.
Özellikle uzun süren veya nedeni açıklanamayan öksürük, kanlı balgam, tekrarlayan akciğer enfeksiyonları, görüntüleme yöntemlerinde saptanan şüpheli bulgular ve akciğer hastalığı şüphesi gibi durumlarda bronkoskopiden yararlanılabilir. İşlem yalnızca tanı amacıyla kullanılmaz; hava yolundaki bazı tıkanıklıkların giderilmesi, yabancı cisimlerin çıkarılması veya uygun hastalarda stent yerleştirilmesi gibi tedavi amaçlı uygulamalar da yapılabilir.
Bronkoskopi, ucunda ışık ve küçük bir kamera bulunan ince, esnek bir tüpün (bronkoskop) burun veya ağız yoluyla boğazdan geçirilerek nefes borusuna ve akciğerlerdeki hava yollarına (bronşlara) ilerletilmesiyle yapılan bir görüntüleme ve tanı yöntemidir. Kamera aracılığıyla elde edilen görüntüler bir monitöre yansıtılır ve göğüs hastalıkları uzmanı hava yollarının iç yapısını santimetre santimetre inceleyebilir.
İşlemde kullanılan cihazlar temel olarak iki türdür: esnek bronkoskop ve sert bronkoskop. Günlük pratikte en sık tercih edilen esnek bronkoskop, bükülebilir yapısı sayesinde küçük çaplı bronşçuklara kadar ulaşabilir; biyopsi alınması, salgıların temizlenmesi ve ilaç uygulanması gibi işlemlerde kullanılır. Sert bronkoskop ise daha çok büyük hava yolu tıkanıklıklarının giderilmesi, ciddi kanamaların kontrol altına alınması veya yabancı cisimlerin çıkarılması gerektiğinde devreye girer. Her iki durumda da amaç aynıdır: solunum sistemindeki bir sorunu doğrudan gözle görerek doğru tanıya ulaşmak.
Bronkoskopi, akciğerlerde veya hava yollarında bulunan bir sorunun nedenini araştırmak amacıyla doktor tarafından önerilebilir. Özellikle akciğer grafisi veya bilgisayarlı tomografi (BT) gibi görüntüleme yöntemlerinde açıklanamayan bir bulgu saptandığında, bu bulgunun doğrudan değerlendirilmesi ve gerektiğinde örnek alınması için bronkoskopiden yararlanılabilir. Bronkoskopinin yaygın kullanım nedenleri arasında şunlar bulunur:
Bronkoskopi bazı durumlarda tanı ile birlikte tedavi amacıyla da kullanılabilir. Örneğin hava yolunu tıkayan mukus, yabancı cisim veya bazı lezyonların çıkarılması, belirli hava yolu darlıklarının tedavisi ve seçilmiş hastalarda stent uygulaması bronkoskopik yöntemlerle gerçekleştirilebilir.
Bununla birlikte bronkoskopinin gerekli olup olmadığı her hasta için ayrı değerlendirilir. Hastanın şikayetleri, fizik muayene bulguları, akciğer grafisi veya BT sonuçları, mevcut hastalıkları ve planlanan işlemin amacı birlikte değerlendirilerek karar verilir.
İşlem, solunum sistemine ait belirti veya bulgusu olan geniş bir hasta grubuna uygulanabilir. Göğüs röntgeni ya da tomografide açıklanamayan bir gölge, kitle veya enfeksiyon bulgusu saptanan kişiler; kronik öksürük, nefes darlığı veya hemoptizi (kanlı balgam) yakınması olan hastalar bu grubun başında gelir. Akciğer kanseri şüphesi taşıyan veya tanısı konmuş hastalarda tümörden parça alınması, evreleme çalışmaları ve tedavi planlaması için sıklıkla başvurulur.
Gerekli görülen durumlarda bronkoskopi yetişkinlerle sınırlı kalmaz; bebek ve çocuklarda da uygulanabilir. Tekrarlayan krup, kronik stridor (ıslık sesi benzeri solunum sesi) veya solunum yoluna kaçmış olabilecek yabancı cisim şüphesi, pediatrik hastalarda işlemin en sık uygulanma nedenleri arasındadır. Ayrıca kalp veya akciğer nakli sonrası takipte, mesleki maruziyete bağlı akciğer hastalıklarının araştırılmasında ve interstisyel akciğer hastalığı düşünülen olgularda da bu yöntemden yararlanılır.
İşlem öncesinde hasta güvenliğini sağlamak amacıyla bazı hazırlık adımları izlenir. Doktor, genellikle bronkoskopiden bir hafta kadar önce aspirin ve benzeri kan sulandırıcı ilaçların kesilmesini isteyebilir; bu, biyopsi sırasında kanama riskini azaltmak içindir. Kullanılan tüm ilaçlar, varsa alerjiler ve kronik hastalıklar mutlaka işlem öncesinde hekimle paylaşılmalıdır.
Aç kalma süresi de hazırlığın önemli bir parçasıdır. Hastaların işlemden en az dört ila sekiz saat önce herhangi bir katı gıda veya sıvı tüketmemesi istenir; bu önlem, sedasyon veya anestezi sırasında mide içeriğinin solunum yoluna kaçmasını (aspirasyon) engellemeye yöneliktir. İşlem günü hastane önlüğü giyilmesi, varsa çıkarılabilir diş protezlerinin çıkarılması ve sakinleştirici ilaç kullanılacağından, hastayı işlem sonrası evine götürecek bir yakının eşlik etmesi de standart hazırlık sürecinin bir parçasıdır.
Bronkoskopi genellikle hastanenin endoskopi ünitesinde veya ameliyathanede, hasta sırtüstü ya da yarı oturur pozisyonda yatarken gerçekleştirilir. İşlem öncesinde kalp atım hızı, kan basıncı ve kandaki oksijen düzeyi monitörler ve parmağa takılan bir nabız oksimetresi ile sürekli izlenir. Hastanın rahatlaması amacıyla damar yoluyla hafif bir sakinleştirici ilaç verilebilir; bu ilaç kişiyi tam anlamıyla uyutmaz ancak işlemi büyük ölçüde konforlu hale getirir ve genellikle sonrasında ayrıntılı hatırlama olmaz.
Burun içi ve boğazın arka kısmı lokal anestezik bir sprey ile uyuşturulduktan sonra bronkoskop, burun deliği (dar burun yapısına sahip hastalarda ağız) yoluyla yavaşça ilerletilir; ses tellerinin arasından geçerek nefes borusuna ve oradan bronşlara ulaşır. Göğüs hastalıkları uzmanı, kameradan gelen görüntüyü monitörden izleyerek hava yollarının duvarlarını, olası daralma, tümör veya kanama odaklarını değerlendirir. Gerekli görülürse forseps, fırça veya ince iğnelerle doku örneği alınır ya da hava yollarına steril tuzlu su verilip geri emilerek hücre örneklemesi (lavaj) yapılır. Kanama riski yüksek tümörlerde, büyük yabancı cisim çıkarılmasında veya kritik solunum yetmezliği riski taşıyan hastalarda işlem genel anestezi altında da uygulanabilir.
Bronkoskopi işleminin süresi, kullanılan bronkoskopun türüne, işlemin tanısal mı yoksa tedavi amaçlı mı olduğuna ve biyopsi gibi ek uygulamaların yapılıp yapılmadığına göre değişebilir. Basit bir esnek bronkoskopi işlemi çoğu zaman yaklaşık 20-30 dakika içerisinde tamamlanabilir. Ancak hazırlık ve işlem sonrası gözlem süresiyle birlikte hastanede geçirilen toplam süre daha uzun olabilir.
Biyopsi alınması, bronkoalveoler lavaj yapılması, endobronşiyal ultrason (EBUS) gibi ek yöntemlerin kullanılması veya tedavi amaçlı girişimlerin gerçekleştirilmesi işlem süresini uzatabilir. Bu nedenle hastanede birkaç saat kalınması gerekebilir.
Bronkoskopi sonrasında sedasyon veya anestezinin etkilerinin geçmesi ve hastanın genel durumunun değerlendirilmesi için bir süre gözlem yapılır. Boğazdaki uyuşukluk tamamen geçmeden ağızdan yiyecek veya içecek verilmemesinin nedeni, yutma refleksi yeterince normale dönmeden sıvı ya da yiyeceklerin solunum yollarına kaçma riskini azaltmaktır.
Çoğu tanısal bronkoskopi ayaktan gerçekleştirilebilir ve hasta aynı gün evine gönderilebilir. Bununla birlikte işlemin kapsamına, hastanın genel durumuna veya gelişebilecek komplikasyonlara bağlı olarak hastanede daha uzun süre takip gerekebilir.
Deneyimli bir ekip tarafından uygulandığında bronkoskopi güvenli kabul edilen bir işlemdir ve ciddi komplikasyon oranı oldukça düşüktür. Buna rağmen, invaziv bir girişim olması nedeniyle bazı riskler taşır. En sık karşılaşılan komplikasyon, özellikle biyopsi alınan bölgede görülen ve çoğunlukla kendiliğinden duran hafif kanamadır. Nadiren işlem sırasında kan oksijen düzeyinde geçici düşüş yaşanabilir; bu durumda hastaya ek oksijen desteği sağlanır.
Daha seyrek görülen ancak dikkat gerektiren komplikasyonlar arasında akciğer zarının delinmesine bağlı pnömotoraks (akciğerin sönmesi), ses tellerinde geçici travma, boğaz ağrısı ve ses kısıklığı sayılabilir. Kalp hastalığı öyküsü olan bireylerde işlem sırasında ritim bozukluğu görülme olasılığı bir miktar artabilir. Kullanılan sedatif veya anestezik ilaçlara bağlı olarak kan basıncında düşme ya da alerjik reaksiyon gibi istenmeyen etkiler de teorik olarak mümkündür. Bu nedenle işlem boyunca hasta yakından monitörize edilir.
İşlem tamamlandıktan sonra hasta, olası bir komplikasyon açısından ortalama bir ila iki saat gözlem altında tutulur. Lokal anestezinin etkisiyle ağız ve boğaz bölgesi birkaç saat boyunca uyuşuk kalabilir; bu süre zarfında yiyecek ve sıvıların yanlışlıkla solunum yoluna kaçmasını önlemek amacıyla hiçbir şey yenip içilmemesi önerilir.
Uyuşukluk geçtikten ve hasta normal şekilde yutkunabildiğinden emin olunduktan sonra önce su gibi berrak sıvılarla başlanır, ardından çorba veya elma püresi gibi yumuşak gıdalara geçilebilir. Genel anestezi uygulanan hastalarda ise anestezinin etkisinin tam olarak geçmesi ve refleks kontrolünün yerine gelmesi için gözlem süresi biraz daha uzun tutulabilir. Çoğu hasta aynı gün içinde taburcu edilse de, sedasyon nedeniyle araç kullanmamaları ve kendilerini eve götürecek bir refakatçiyle ayrılmaları önerilir.
İşlemi takip eden birkaç gün boyunca hafif boğaz ağrısı, ses kısıklığı veya kuru öksürük görülmesi beklenen ve genellikle kendiliğinden geçen bulgulardır. Bu şikayetler ılık su ile gargara yapılması ve doktorun uygun gördüğü boğaz pastilleri ile büyük ölçüde rahatlatılabilir. Eğer biyopsi alındıysa, birkaç gün boyunca balgamda az miktarda kan görülmesi de olağan kabul edilir.
Bronkoskopi sonrasında hafif boğaz ağrısı, öksürük, ses kısıklığı veya az miktarda kanlı balgam kısa süreli olarak görülebilir. Ancak yoğun veya giderek artan kanama, belirgin nefes darlığı, göğüs ağrısı, yüksek veya devam eden ateş, ciddi halsizlik ya da genel durumda belirgin bozulma gibi belirtiler ortaya çıkarsa sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Bu belirtiler nadir olmakla birlikte kanama, enfeksiyon veya pnömotoraks gibi komplikasyonların değerlendirilmesini gerektirebilir.
Boğazdaki uyuşukluk devam ederken yemek veya içmek, yutma refleksinin yeterince normale dönmemiş olması nedeniyle sakıncalı olabilir. Uyuşukluk geçtikten sonra genellikle önce küçük miktarda su ile başlanması ve herhangi bir sorun yaşanmadığında beslenmeye geçilmesi önerilir. Ancak bu konuda işlem yapılan merkezin önerileri esas alınmalıdır.
Bronkoskopi öncesinde ve sonrasında kullanılan ilaçlarla ilgili kararların da doktor tarafından verilmesi gerekir. Özellikle kan sulandırıcı ilaçların kesilmesi veya yeniden başlanması kişiden kişiye değişebilir. Bu nedenle herhangi bir ilacın kendi kendine bırakılması ya da yeniden başlanması yerine, işlemi gerçekleştiren hekimden bilgi alınmalıdır.
Sonuç olarak bronkoskopi, akciğer ve hava yolu hastalıklarının tanısında önemli bir yere sahip olan, gerektiğinde tedavi amacıyla da kullanılabilen bir işlemdir. Doğrudan görüntüleme yapılmasına, uygun hastalarda biyopsi ve diğer örneklerin alınmasına ve bazı hava yolu sorunlarına müdahale edilmesine olanak sağlar. İşlemin gerekliliği, uygulanacak yöntem ve olası riskler hastanın klinik durumuna göre göğüs hastalıkları uzmanı tarafından değerlendirilmelidir.
Bu sayfadaki içerikler yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi için alanında uzman bir hekime başvurmanız önerilir.
İletişime geçin
Bronkoskopi sırasında lokal anestezi ve gerektiğinde sedasyon uygulandığı için biyopsi genellikle belirgin bir ağrıya neden olmaz. İşlem sonrasında hafif boğaz ağrısı görülebilir.
Evet. Bronkoskop hava yolunu tamamen kapatmaz. İşlem boyunca hastanın oksijen seviyesi ve diğer yaşamsal bulguları takip edilir.
Görüntüleme bulguları işlem sonrasında değerlendirilebilir. Biyopsi veya laboratuvar incelemesi yapılmışsa sonucun çıkması birkaç gün veya daha uzun sürebilir.
Özellikle kanama riskini etkileyen kan sulandırıcı ilaçlar başta olmak üzere kullanılan tüm ilaçlar doktora bildirilmelidir. İlaçların kesilmesine hekim karar verir.
Bronkoskopi şüpheli bölgelerin görüntülenmesini ve uygun durumlarda biyopsi alınmasını sağlar. Kesin tanı, alınan örneklerin patolojik değerlendirilmesiyle konulabilir.
İşe dönüş süresi uygulanan anestezi veya sedasyon, yapılan işlemin kapsamı ve kişinin genel durumuna göre değişir. Doktorun önerisi dikkate alınmalıdır.
Gerekli görüldüğünde bronş salgıları, yıkama sıvısı veya doku örnekleri alınabilir. Bu örnekler enfeksiyon, iltihap ve diğer hastalıkların araştırılmasında kullanılabilir.
Diğer Yazı ve Makaleler
Web sitemizde kullanıcı deneyimini geliştirmek için, çerezler kullanılmaktadır. Detaylı bilgi için Çerez Politikamızı inceleyebilirsiniz.
